Báo chí trong nước
Kỷ niệm 84 năm ngày báo chí cách mạng Việt Nam (21-6): Nghĩ về nghề báo (22/06/2009 14:51)

Nghề báo hay nghiệp báo với cuộc đời nhà báo là cả một vấn đề người ta đã bàn, đã nói và sẽ còn bàn nữa. Nó gắn với trách nhiệm xã hội của báo chí và nghĩa vụ công dân của nhà báo. Sứ mệnh xã hội của báo chí thì ai cũng rõ rồi. Còn nghĩa vụ công dân của nhà báo, tất nhiên không tách khỏi nghiệp báo. Nghề báo thật dễ mà cũng thật khó. Vì viết tin, viết bài cho báo thì nhiều người viết được, nhưng trở thành nhà báo thì dễ mấy ai. Bởi vì nhà báo ngoài chức năng thông tin, truyền bá, còn chức năng phát hiện và dự báo.

Do đặc điểm nghề nghiệp, nhà báo đương nhiên trở thành người hoạt động xã hội, có khả năng tác động vào ý thức xã hội ở những mức độ nhiều ít khác nhau. Một bài báo có tính phát hiện được tung ra đúng lúc, đúng chỗ có tác dụng cực lớn, tạo nên sức mạnh khôn lường. Ngay những ngày đầu của cuộc cách mạng Nga năm 1917, nhà báo Mỹ Giôn- rít đã có mặt tại chỗ. Ông xin phỏng vấn Lê-nin, đến dự các cuộc mít tinh của hàng vạn công nhân, đi theo những chiến sĩ cách mạng tham dự các cuộc chạm súng trên đường phố, rút sổ tay ghi chép ngay dưới làn mưa đạn. Với chiếc máy chữ xách tay, đêm đêm ông ngồi viết trong căn phòng tối tăm lạnh buốt của mùa đông nước Nga đang đói rét. Trong cái hỗn loạn và tăm tối ấy, Giôn-rít đã nhìn ra ánh sáng cách mạng và tương lai của một dân tộc vĩ đại dưới sự lãnh đạo của một lãnh tụ vĩ đại. Cuốn sách Mười ngày rung chuyển thế giới của Giôn-rít gồm những phóng sự nóng hổi ra đời ngay trong thời kỳ đầu cách mạng ấy. Cuốn sách làm bàng hoàng cả phương Tây, nó lập tức được dịch ra nhiều thứ tiếng, được tái bản nhiều lần. Điều quan trọng là Giôn - rít đã kể cho nhân dân các dân tộc bị áp bức một câu chuyện có thật, một tương lai chắc chắn về con đường vùng lên phá tan xiềng xích để tự giải phóng. Giôn-rít cũng cho thấy điều mà phong trào cách mạng của công nhân Chi-ca-gô ở Mỹ, công xã Pa-ri của Pháp không làm được, nhưng công nông Nga làm được, là vì họ có lãnh tụ tài ba và đảng cộng sản lãnh đạo. Những bài phóng sự của Giôn-rít thời ấy đã thực sự trở thành sức mạnh vật chất tiếp sức cho cách mạng tháng mười Nga và phong trào cách mạng thế giới. Đó có thể xem là ví dụ điển hình về sức mạnh của báo chí.Chính vì thế, các lãnh tụ cách mạng vĩ đại như Lê-nin, Hồ Chí Minh, Trường Chinh... đã sử dụng báo chí làm vũ khí đấu tranh với kẻ thù và hiệu triệu nhân dân đứng lên giành lấy tự do, độc lập. Thời thuộc Pháp, các nhà văn tài ba giàu lòng yêu nước thương nòi như Tản Đà, Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng... đã dùng báo chí tố cáo chế độ thực dân, góp phần thổi bùng ngọn lửa cách mạng trong nhân dân. Đó là những nhà báo đã " dùng ngọn bút làm đòn xoay chế độ" theo đúng nghĩa của câu thơ đó. Khi đứng về phía nhân dân, cùng niềm tin và khát vọng của nhân dân, báo chí có thể trở thành sức mạnh góp phần đẩy nhanh tiến trình lịch sử tới tương lai tươi đẹp của con người. Ngược lại, khi báo chí mắc sai lầm, lệch lạc thì hậu quả xã hội cũng vô cùng tai hại. Mọi người đều biết, một trong những nguyên nhân làm cho Liên Xô sụp đổ nhanh chóng là do đảng cộng sản đánh mất quyền kiểm soát báo chí, để báo chí đồng loạt quay lại tấn công vào đảng cộng sản và nhà nước XHCN, làm phân rã nhận thức, lòng dân rối loạn dẫn đến sụp đổ hoàn toàn. Đó là cơn địa chấn chính trị của thế kỷ 20 và là bài học lịch sử mang tính toàn cầu.
Mấy chục năm qua đội ngũ báo chí của chúng ta được Đảng lãnh đạo, đã rất mực trung thành với sự nghiệp của Đảng và nhân dân, trở thành một bộ phận quan trọng trong hệ thống chính trị-tư tưởng của xã hội. Tuy nhiên nghề báo cũng như các nghề khác, nhà báo cũng như  những công dân khác, những năm qua chịu sức ép và thử thách khá nghiệt ngã của các quy luật kinh tế thị trường. Từ đó cũng bộc lộ cái yếu cái mạnh của những người làm báo. Trước một hiện thực vận động mạnh mẽ, cơ chế chính sách luôn được điều chỉnh, nhận thức và phản ánh không thể giản đơn, một chiều, chưa nói yêu cầu cao hơn là phát hiện và dự báo. Nhiều giá trị thay đổi, trong đó có giá trị đạo đức chịu thử thách khốc liệt trước những toan tính thiệt, hơn, còn, mất của kinh tế thị trường. Cái thật, cái giả đấu tranh với nhau quyết liệt trước lẽ phải và sự công bằng. Có lúc việc giả như thật, thật lại như giả. Hiện thực đó thử thách bản lĩnh và lương tri toàn xã hội, đặc biệt là những người làm báo phải trực tiếp đưa ra những thông điệp nhằm làm sáng tỏ mọi điều. Trong khi đó, nhà báo cũng như mọi người, hàng ngày phải đối mặt với nỗi lo cơm áo và bao trách nhiệm đời thường khác. Điều đáng tự hào là tuyệt đại đa số các nhà báo chuyên nghiệp của chúng ta luôn vững vàng trước thử thách danh lợi đó. Tuy nhiên, cũng là lẽ thường tình như mọi nghề, nghề báo cũng có những bệnh tật, những oan trái riêng. Người làm báo vốn được nhiều người biết, được xã hội chú ý, dễ được tôn vinh nhưng cũng dễ bị tai tiếng. Cũng chuyện ấy, việc ấy, ở người khác thì không thành vấn đề, nhưng với nhà văn, nhà báo là thành dư luận, thậm chí sinh chuyện lớn. Chẳng biết như thế là đáng vui hay đáng buồn, nhưng buộc mình phải giữ gìn cẩn thận hơn. Qua mấy chục năm làm văn, làm báo, tự ngẫm bản thân và một số đồng nghiệp, tôi thấy trong nghề này có một số người thường mắc những bệnh sau:
* Bệnh nhầm lẫn
Ấy là nhầm lẫn giữa cá nhân mình với cơ quan báo của mình. Nhiều người cứ tưởng cái oai của tờ báo mình đang làm việc là cái oai của cá nhân mình, nên có những ứng xử đáng hổ thẹn. Trong thực tế có những nhà báo tài năng và đạo đức làm sang cho tờ báo. Ngược lại, có nhiều nhà báo nhờ cơ quan báo mà được sang. Vì vậy đôi khi cái phúc, cái hoạ của nhà báo cũng là cái phúc, cái hoạ của tờ báo. Điều này, trong thực tế có vô vàn chuyện cụ thể, có chuyện cười ra nước mắt, có chuyện thành giai thoại, có chuyện đã được đưa lên mặt báo.
* Bệnh quan trọng
Môi trường hoạt động của nhà báo rất rộng. Do đặc điểm nghề nghiệp nên nhà báo thường tiếp xúc với những người có cương vị cao trong các lĩnh vực khác nhau. Lâu ngày quen dần, dễ mắc bệnh thấy mình cũng quan trọng, dễ tự ái, hay đòi hỏi, xách nhiễu. Trong thực tế, nhà báo không cầm quyền nhưng ở mức độ nào đó có quyền lực đối với công luận, mà thế giới gọi là "Quyền lực thứ tư". Nhưng quyền lực của nhà báo là nói lên sự thật và bảo vệ lẽ phải, bảo vệ chân lý. Nếu vì lý do cá nhân và định kiến, dễ "vì con mắt lệch nên lời nói cong", vừa gây hại cho xã hội, vừa có hại cho bản thân nhà báo.
Nghề báo được thế giới gọi là nghề nguy hiểm với hàm ý tôn vinh  những nhà báo đầy tài năng và trí tuệ luôn đứng về phía lẽ phải và sự thật, đồng thời phải đối mặt với thách thức và hiểm nguy theo đúng nghĩa của từ đó. Hàng năm, khắp thế giới có hàng trăm nhà báo hi sinh mạng sống trên các vùng chiến sự, hoặc bị các tổ chức tội phạm hãm hại. Trong hai cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của ta,   mấy chục nhà báo ưu tú đã hi sinh khi tác nghiệp trên các mặt trận. Chính vì thế, nghề báo là nghề vinh quang được xã hội trân trọng. Nghề báo được trân trọng, thì cũng có nghĩa là nhà báo được trân trọng. Sự nguy hiểm của nghề báo còn có thể hiểu thêm một nghĩa nữa, là do được tôn vinh, trân trọng, không ít cám dỗ luôn kề cận các nhà báo. Vào hoàn cảnh cụ thể nào đó, có hoặc không công bố một bài báo là đối mặt với hiểm nguy hoặc nhận lấy lợi lộc không nhỏ. Lựa chọn lẽ phải và sự thật vì sự nghiệp chung, hay quay lưng lại vì lợi ích trước mắt của bản thân  hoàn toàn thuộc quyền cá nhân nhà báo. Báo chí cách mạng của chúng ta hơn nửa thế kỷ qua luôn hoàn hành sứ mệnh cao cả của mình trước Đảng và nhân dân vì các nhà báo của chúng ta luôn trung thành với lý tưởng của dân tộc.
Toàn Đảng toàn dân ta đang có đợt sinh hoạt chính trị lớn là học tập tư tưởng Hồ Chí Minh. Tinh hoa tư tưởng của Bác rất rộng lớn, mỗi cấp, mỗi ngành đều tìm ra bài học cho mình. Riêng giới báo chí, rất may, lại được học ngay tấm gương làm báo của Bác. Lịch sử thế giới có nhiều lãnh tụ kiệt xuất, nhưng lãnh tụ đồng thời là nhà báo tài ba như Lê-nin và Hồ Chí Minh thì rất hiếm. Làm báo để phục vụ đất nước, vì lợi ích của nhân dân, vì tương lai của dân tộc, không vì danh lợi cá nhân mình. Điều này dường như ai cũng hiểu, nhưng thực hiện không phải dễ dàng. Vì nghề báo là nghề nguy hiểm, như đã nói ở trên.

 

Nguồn tin: Theo Báo Lâm Đồng đt - H
Các tin mới
Các tin đã đăng
Xem tin theo ngày:  
Tin nổi bật